Elektron tijorat sohasidagi muhim yangilik: 2025-yil 18-iyun kuni Istiqbolli loyihalar milliy agentligi (ILMA) tomonidan kuryerlik xizmatlari faoliyatiga oid nizom tasdiqlandi. Ushbu hujjat yetkazib berish sohasida faoliyat yuritayotganlar uchun bir qator aniq va muhim qoidalarni belgilab berdi.
Ushbu nizomga ko‘ra, kuryerlar ham o‘zini o‘zi band qilgan shaxs sifatida, ham yetkazib berish operatorlari yoki tadbirkorlar bilan mehnat yoki fuqarolik-huquqiy shartnoma asosida ishlashi mumkin. Bu, o‘z navbatida, kuryerlik faoliyatining huquqiy asoslarini aniqlashtiradi.
To‘lovlar va chek berish majburiyati
Nizomning asosiy jihatlaridan biri shundaki, yetkazib berish xizmati operatorlari va kuryerlar mijozlardan tovarlar hamda xizmatlar uchun to‘lovlarni, jumladan, naqd pul ko‘rinishida ham qabul qilishlari mumkin. Biroq, bunda chek berish shart. Chek elektron yoki qog‘oz shaklida bo‘lishi kerak, bu esa shaffoflik va hisobdorlikni ta’minlaydi.
Oziq-ovqat va tayyor taomlarni yetkazib berishga maxsus talablar
Ayniqsa, oziq-ovqat mahsulotlari va tayyor taomlarni yetkazib berishga alohida e’tibor qaratilgan. Ushbu toifadagi mahsulotlarni tashishda quyidagilar majburiy hisoblanadi:
- Transport va termokonteynerlar: Ular doimo toza va soz holatda bo‘lishi, muntazam yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi shart. Bu, iste’molchilar salomatligini himoya qilishda muhim ahamiyatga ega.
- Qadoqlash: Oziq-ovqat bilan kontakt qilishga mos, xavfsiz materiallardan tayyorlanishi va mahsulotlarni ifloslanish, hasharotlar va hayvonlardan to‘liq himoya qilishi lozim.
Shuningdek, turli xil oziq-ovqat mahsulotlarini bir vaqtda yetkazib berishda ularning alohida tashilishi ta’minlanishi kerak. Bu, ajratilgan seksiyali yoki termoizolyatsion to‘siqli maxsus termokonteynerlarda amalga oshiriladi. Ushbu talab quyidagi mahsulotlarga tegishli:
- Xom va tayyor mahsulotlar;
- Sovutilgan, muzlatilgan va issiq ovqatlar;
- Oziq-ovqat va nooziq-ovqat tovarlari;
- O‘tkir hidli mahsulotlar va boshqa tovarlar.
Operator va kuryer majburiyatlari
Yetkazib berish xizmatlari operatori kuryerni (shartnomada nazarda tutilgan bo‘lsa) zarur jihozlar bilan ta’minlashi shart. Bular qatoriga termokonteynerlar, fiskal qurilmalar, yetkazib berish xizmatlarining identifikatsiya belgilari hamda qorong‘u vaqtda ishlash uchun yorug‘lik qaytaruvchi elementli maxsus kiyim kiradi.
Kuryerlarning majburiyatlari keng qamrovli bo‘lib, ular nafaqat qonunchilikka (shu jumladan Yo‘l harakati qoidalari va sanitariya normalariga) rioya qilishlari, balki ozoda tashqi ko‘rinishni saqlashlari ham lozim. Ular, shuningdek, yetkazib berish xizmatlarining mobil ilovasi, navigator va to‘lov terminalidan foydalanishni bilishlari kerak.
Qat’iy taqiqlar: Kuryerlarga yetkazib berilayotgan tovarlarning qadog‘ini o‘zboshimchalik bilan ochish, xaridorlarning shaxsiy ma’lumotlarini yoki tovar haqidagi ma’lumotlarni uchinchi shaxslarga oshkor qilish, buyurtma va yetkazib berish qiymatidan tashqari qo‘shimcha to‘lov talab qilish, shuningdek, mast holatda tovarlarni yetkazib berish qat’iyan man etiladi.
Kuryerning buyurtmadan bosh tortish huquqi
Muhim jihati shundaki, kuryer o‘zining bajarilishi qonunchilik talablarini buzadigan, hayoti va sog‘lig‘iga tahdid soladigan yoki taqdim etilgan tovarlar qonunchilik talablariga javob bermaydigan (masalan, qadog‘i shikastlangan yoki harorat rejimi buzilgan) buyurtmani bajarishdan bosh tortishga haqlidir.
Ushbu yangi qoidalar O‘zbekistonda kuryerlik xizmatlari sifatini oshirish, iste’molchilar huquqlarini himoya qilish va sohada tartibli faoliyatni yo‘lga qo‘yishga qaratilgan muhim qadam bo‘lib xizmat qiladi.